Description
टोमॅटो हे भारतातील सर्वाधिक वापरले जाणारे भाजीपाला पीक आहे. सॅलड, भाजी, सॉस, केचप, रस तसेच प्रक्रिया उद्योगात टोमॅटोला मोठी मागणी असते. योग्य पद्धतीने लागवड केल्यास टोमॅटो शेतीतून शेतकऱ्यांना चांगले उत्पन्न मिळू शकते.
१) हवामान आणि जमीन
टोमॅटो पिकासाठी उष्ण व समशीतोष्ण हवामान उपयुक्त असते.
-
आदर्श तापमान: 20 ते 30 अंश सेल्सिअस
-
जास्त थंडी व जास्त उष्णता दोन्ही टाळावीत
-
जमीन:
-
सुपीक
-
मध्यम काळी किंवा लाल
-
उत्तम निचऱ्याची
-
-
जमिनीचे pH: 6.0 ते 7.5
२) योग्य जात निवड
जमीन, हंगाम आणि बाजारपेठ पाहून जात निवडणे खूप महत्त्वाचे आहे.
लोकप्रिय जाती:
-
पुसा रुबी
-
अर्का विकास
-
अर्का सौरभ
-
नवीन हायब्रीड जाती (उच्च उत्पादनासाठी)
-
प्रक्रिया उद्योगासाठी: रोमा, पूसा गौरव
३) रोपवाटिका तयार करणे (Nursery)
टोमॅटोची लागवड थेट न करता आधी रोपवाटिकेत रोपे तयार केली जातात.
-
गादी वाफे तयार करावेत
-
बियाणे 1 ते 1.5 सेमी खोल पेरावे
-
पेरणीपूर्वी बियाण्यावर बुरशीनाशक प्रक्रिया करावी
-
25 ते 30 दिवसांत रोपे लागवडीस तयार होतात
४) लागवड पद्धत
-
लागवडीचा कालावधी:
-
खरीप: जून–जुलै
-
रब्बी: ऑक्टोबर–नोव्हेंबर
-
उन्हाळी: डिसेंबर–जानेवारी
-
-
अंतर:
-
ओळीतील अंतर: 60 सेमी
-
दोन रोपांतील अंतर: 45 सेमी
-
-
लागवड सायंकाळी करणे फायदेशीर ठरते
५) खत व्यवस्थापन
चांगल्या उत्पादनासाठी योग्य प्रमाणात खत देणे आवश्यक आहे.
सेंद्रिय खत:
-
शेणखत किंवा कंपोस्ट: 20–25 टन प्रति हेक्टर
रासायनिक खत:
-
नत्र (N): 100–150 किलो
-
स्फुरद (P): 50–60 किलो
-
पालाश (K): 50–60 किलो
नत्राचे खत 2–3 टप्प्यांत द्यावे
६) पाणी व्यवस्थापन
-
सुरुवातीला हलके पाणी द्यावे
-
फुलोऱ्याच्या व फळधारणेच्या कालावधीत पाण्याची कमतरता टाळावी
-
ठिबक सिंचन वापरल्यास पाण्याची बचत व उत्पादन वाढ होते
-
जादा पाणी दिल्यास रोग वाढण्याची शक्यता असते
७) तण नियंत्रण व आधार देणे
-
वेळोवेळी कोळपणी करावी
-
तण नियंत्रणासाठी मल्चिंग उपयुक्त
-
उंच वाढणाऱ्या जातींना काठी/दोऱ्याचा आधार द्यावा
८) कीड व रोग व्यवस्थापन
प्रमुख कीड:
-
फळ पोखरणारी अळी
-
पांढरी माशी
-
मावा
प्रमुख रोग:
-
करपा
-
भुरी
-
व्हायरस (लीफ कर्ल)
जैविक व रासायनिक फवारण्या कृषी तज्ञांच्या सल्ल्याने कराव्यात
९) काढणी व उत्पादन
-
लागवडीनंतर 60 ते 75 दिवसांत काढणीस सुरुवात
-
फळे रंग बदलू लागल्यावर तोडणी करावी
-
नियमित काढणी केल्यास उत्पादन वाढते
सरासरी उत्पादन:
-
देशी जाती: 20–25 टन/हेक्टर
-
हायब्रीड जाती: 40–60 टन/हेक्टर
१०) नफा आणि बाजारपेठ
टोमॅटोला वर्षभर मागणी असल्यामुळे योग्य नियोजन केल्यास चांगला नफा मिळतो. थेट बाजार, आठवडी बाजार, व्यापारी किंवा प्रक्रिया उद्योगाशी करार शेती करणे फायदेशीर ठरते.
निष्कर्ष
टोमॅटोची शेती योग्य हवामान, चांगली जात, संतुलित खत, पाणी व्यवस्थापन व रोग-कीड नियंत्रण यावर अवलंबून असते. आधुनिक तंत्रज्ञान व शास्त्रीय पद्धती वापरून टोमॅटो लागवड केल्यास कमी खर्चात जास्त उत्पादन व चांगले उत्पन्न मिळवता येते.
Reviews
There are no reviews yet.